Tavsiyeler

Bebeklerde zeka gelişimini destekleyen oyunlar nelerdir?

Yaratıcılığı güçlendiren ve etkileşime izin veren oyunlar bebeğin zeka gelişimini destekler. Kitaplar, çıngıraklar, renkli oyuncaklar, üst üste konan oyuncaklar, yap boz, parça tamamlama gibi oyuncaklarbebeğinizin zihin gelişimini olumlu etkiler.

Evdeki kutular ve mutfak gereçleri de 4 – 5. aydan sonra oyuncak olarak kullanılabilir. Önemli olan bebeğinizin oyuncakla nasıl oynadığı değil, oyuncakla nasıl bir etkileşime girdiğidir. Çok karışık bir oyuncak almaktansa, küçük ve basit bir oyuncakla bebeğinizle birlikte ilginç ve yaratıcı oyunlar oynayabilirsiniz. Evdeki objelerden, ev içi gereçlerinizden bebeğiniz için yaratabileceğiniz renkli oyuncaklar bebeğinizin gelişimine destek sağlayacaktır.

Hangi oyuncaklar bebeğin zeka gelişimini artırır?

  •  Yaşamın ilk yıllarında mümkün olduğunca çocukla birebir zaman geçirmeye, karşılıklı etkileşim ve oyunlara, özellikle de resimli kitaplara öncelik vermeniz gerekecektir.
  • Anne babanın oyuncaklarla birebir kontak kurarak, çocukla birebir ilgilenerek oyun oynaması çok önemlidir.
  • Yaşamın ilk yıllarında dil ve zeka gelişimiçok hızlıdır. Araştırmalara göre beyin gelişiminin %70’i yaşamın ilk yılında %90’i ise ilk 5 yılda tamamlanır.
  • Televizyon ise beyinin gelişim mekanizmasınaaykırı prensiplerle çalışır. Bir bebeğin görsel olarak derinlik, boyut, perspektif farklılıklarını anlaması beyin gelişimi adına attığı en önemli adımdır.
  • Oysaki televizyondaki görüntüler bebeklerin boyut farklılıklarını anlamasına yardım etmez. İki boyutlu bir çizim ile üç boyutlu gerçek bir nesne arasındaki farkı bebekler televizyondan öğrenemezler.
  • Televizyon, tablet ve telefon  gibi tek yönlü uyarımlar bebeğinizin hayatında olmamalıdır. Bebeğiniz özellikle 0-3 yaşta bu teknolojik cihazlara tek başına maruz kalmamalıdır, aksi takdirde bebeğiniz hem zihinsel süreci hem de dikkat süresi negatif etkilenecektir. Televizyonu 2-3 yaşından sonra çocuğunuzla birlikte seyretmek koşuluyla günde yarım saati geçmeyecek şekilde çocuğunuzun yaşamına sokabilirsiniz.
  • Bebeğinize oyuncak şeçerken,  yaşına göre seçim yapmalı gerekirse uzman desteği almalısınız.
  • İlk çocukluk döneminde  oyuncaktan çok dokunsal aktiviteler, anne baba ile tensel kontak, anne baba ile birebir vakit geçirmek oyunlar oynamak bebeğiniz için çok daha önemlidir.
  • Oyuncaklara başlamanız gereken dönem, 3. Aydan itibarendir. Bebeğiniz büyüdükçe el kullanımı, el-göz koordinasyonuna yönelik oyuncaklar, daha sonra motor gelişimini destekleyecek oyuncaklar, sonra hem el gelişimini hem motor gelişimini destekleyecek oyuncaklar kullanılabilirsiniz.
  • Bebeğinize 4 ya da 5. aydan itibaren evdeki küçük mutfak gereçlerini, tencereleri, kepçeleri oyuncak olarak verebilirsiniz.
  • 5 ya da 6. aydan itibaren üst üste dizilen oyuncaklar, yapboz’lar kullanılabilir. Bebeğin beyninde birtakım resimleri tamamlamasını, sınıflandırma yapmasını sağlayacak oyuncaklar verilebilir.
  • Bebeğinize 6. ayından sonra bir albüm hazırlayabilir, yakınlarınızın resimlerini teker teker göstererek tekrarlar yapabilirsiniz. Bu bebeğinizin beyin gelişimi ve dil gelişimi  açısından oldukça destekleyici olacaktır.
  • Anne babalar bebekleri ile mutlaka konuşmalı, bol bol  iletişim kurmalıdır. Bebeklerin kendi yaşamları ile iletişimine zemin hazırlayacak kişiler anne ve babalarıdır. Bebek için Ggerekli sosyal, duygusal, fiziksel ve bilişsel gelişimini destekleyecek ortam ve durumlar yaratılmalı ve desteklenmelidir.
  • Görsel ve işitsel nesneler bebekler için ön planda olmalıdır. Bebekler 6 aydan itibaren daha çok görsele ve işitsele dayalı nesneleri tercih ederler.Özellikle renkli nesneler çok fazla dikkatlerini çeker. Bedensel gelişime paralel olarak 8-12. aylarda hareketlerinde de artış ve farklılaşma gözlenir. Bu aylardan itibaren neden-sonuçları daha iyi ayırt etmeye başlarlar. Örneğin; oyuncak saklandığında onu ararlar. Ayakta durma, yürüme, tırmanma gibi hareketleri başarır. Bu hareketler mükemmel olana kadar oyun niteliğindedir ve bebek tarafından sürekli tekrarlanır.
  • Bebekler sevdikleri oyunları yeniden yeniden oynamak isterler. Şarkılar eşliğinde oynanan oyunlar, mesela “ tel sarar”, “fış fış kayıkçı” ya da “araba, kamyon, taksi, jip, biiip” diye yüzüyle oynanan, avuç içiyle oynanan “buraya bir tavşan konmuş…” gibi oyunların sık sık tekrarını isterler.
  • 6. Ay itibariyle bebeğinizin ses taklitleri yapmasını sağlayın. “ce-e” oyunu oynayabilir, sesli harfleri taklit etme, dalgalandırma etkinliğini, aynı sesleri kesik kesik fakat art arda söyleme ile zenginleştirebilirsiniz.
  • Bebeğinize 7. aydan itibaren kitap okumaya başlayabilir, kitaplarla bebeğinizin gelişimini destekleyebilirsiniz.
  • 9. ayında bul-taklar ve kuklaları hayatınıza alabilir, küplerden kuleler yapabilirsiniz.
  • Bebeğinizin dil gelişimi için renkli görselli, dikkat çekici dil gelişimi kartlarıyla çalışarak destek olabilirsiniz.

Şimdi özellikle çocukların zeka gelişimini destekleyecek oyunları gözden geçirelim;

0-3 Ay Arası

1-Dokunma-okşama-gıdıklama oyunu

Bu aylar içerisindeki en önemli iletişim biçimi ten teması. Bebeğinize sıkça sevgi sözcükleri kullanarak onu bol bol okşayın. Bebeğinizin gıdısına, koltuk altına, ayak altına, göbeğine, hafif temaslarda bulunun. Dokunduğunuz vücut bölgelerinin ismini telaffuz edin.

2-Pedal çevirme oyunu

Bebeğinizin bacaklarını bisiklet çevirir gibi döndürün ve bu işlemi yaparken ona tekerlemeler söyleyin.

3-Mimik oyunu
Bebekler doğduğu andan itibaren yüzünüzde oluşan neşe, hüzün, öfke, korku gibi ifadeleri anlayabilecek kapasitededir. Bu yüz ifadelerini takınıp ona yüz ifadenizi anlatın. Dil çıkarmayı deneyin.

3-6 Ay Arası

1-Koklama oyunu

Bebeğinizin en gelişmiş duyusu doğumla gelen koklama duyusudur. Doğal ürünleri bebeğinize koklatarak onun bu duyularını geliştirebilirsiniz. Nane, fesleğen, limon gibi keskin kokuların zihin uyanıklığına yardımcı olduğu; gül, portakal, lavanta, sarı papatya gibi hafif kokuların bebeğinize rahatlık verdiği düşünülmektedir.

2- Üfleme oyunu

Bebeğinizi kucaklayıp vücudunun bir bölümüne üfleyin. Bu esnada üflediğiniz bölüm ile ilgili ona bilgilendirmeler yapın. ‘Bu senin kolun’ gibi cümleler buna örnek oluşturmaktadır.

3- Dokunma oyunu

Bebeğinizin vücudu ile temas eden her şey onun için bir uyarıcı niteliğindedir. Farklı dokusu olan kumaşları ve değişik yüzleri olan materyalleri dokundurarak ona bunlar hakkında bilgi verebilirsiniz.

4- Benzerler oyunu

Nesnelerin şekli ve boyutlarını öğretmeye dair bir oyun olup, bebeğinizle iletişiminize nesneleri de eklemeye başlamış olacaksınız. Elinize bir tane çay kaşığı alarak bebeğinizin önüne koyun ve ‘ona bu bir kaşık’ deyin. Bebek bunu tutmaya çalışacaktır. Sonra ona 2.ci çay kaşığını göstererek iki kaşığı karşılaştırıp karşılaştırmadığına bakın. Bebeğiniz çay kaşıklarına ulaşmaya çalışırken ona 3.cü çay kaşığını gösterin ve ona deyin ki ‘bunların hepsi aynı. 1, 2, 3, kaşık..’ Eğer çay kaşıklarından sıkılırsa yemek kaşıklarını çıkarın ve deyin ki ‘Bu da farklı bir kaşık..’ Farklı nesnelerle bu oyunu tekrarlayın.

6-9 Ay Arası

1-Tutma oyunu

Bebeğinizin baş ve işaret parmaklarını birleştirerek ona bu şekilde küçük nesneleri almayı öğretin ve bunu tekrarlaması için onu teşvik edin.

2- Kule oyunu

Evinizdeki plastik kavanoz ya da küplerle kuleler yapın. Bebeğinizin bunu izlemesini ve bu esnada onun sabretmesini sağlayın. Yaptığınız kuleyi hafif bir dokunuşla devirin. Dizme ve devirme işlemlerini tekrarlayın ve bebeğiniz devirme işlemini başardığında onu alkışlayarak ödüllendirin.

9-12 Ay Arası

1-Vücut tanıma oyunu

Bebeğinize vücut bölümlerini doğaçlama bir şarkı eşliğinde gösterebilirsiniz . Öğrenmesi hem daha eğlenceli ve keyifli bir hal almış olur. Bir bebek televizyonundan öğrendiğim şarkılar şu şekilde;
Baş, omuzlar, dizler ve parmaklar ( 2 kere)
Ve gözler, kulaklar ve ağız ve de burun
Baş, omuzlar dizler ve parmaklar… gibi bir şarkı eşliğinde çocuğunuza temel vücut bölümlerini oyun oynayarak öğretebilirsiniz.
Bir yaşına kadar çocuğun genel gelişimi aylık bazda ve çok hızlı bir şekilde ilerler. Bu nedenle ilk bir yıllık süreçte ’çocuğunuzun gelişim özelliklerini farkında olarak ve onun hazır oluşunu da dikkate alarak’ kendi yaratıcılığınızı da kullanıp çok sayıda farklı oyunla zeka gelişimini destekleyebilirsiniz.

1-2 Yaş Arası

1 yaş dönemi çocukları için; plastik, ahşap, kumaş gibi farklı ebat ve malzemelerden yapılmış oyuncaklar tercih etmek onun gelişimi açısından son derece faydalı olacaktır.
Renkli ve ses çıkaran oyuncaklar ilgilerini çekecektir. Uyaranların ve seslerin arttığı ve konuşmanın hızlandığı bu dönemde çocuğun kendi yaşıtları ile birlikte olmasını sağlamak da büyük önem taşır. Böylelikle sosyal hayatın bir parçası olmayı kendi yaşıtlarıyla oynadığı oyunlarla öğrenmeye başlayabilir.
Aynı yaş döneminde olsalar bile, çocuklar arasında gelişim farklılıkları olması son derece doğaldır. Sadece gelişim farklılıkları değil aynı zamanda ilgi farklılıkları da söz konusu olabilir çocuklar arasında. Bunu da doğal karşılamak ve çocukları karşılaştırmamak gerekir. Bir arada bulunmaları, öğrenmiş oldukları farklı becerileri birbirlerine öğretmelerini sağlayacaktır. Nesneleri parmağınızla gösterin ve isimlerini söyleyin. Çevresinde bulunan objeleri bu yöntemle tanıtın. Az yazılı ve bol resimli hikaye kitaplarını birlikte inceleyin, okuyun. Boya kalemleri ve kağıtlarla vakit geçirmesini sağlayın. Özellikle bu dönemde yürümeye başlayan çocukların fiziksel aktivitelerini özgürce yapabilmeleri için onlara imkan sağlamak çok önemlidir. Çocukları koruma içgüdüsüyle, sürekli onları kısıtlamak çocuklarına yapacağınız en büyük kötülüklerden biridir. Onlara güvenli alanlar sağlamak ve sonrasında özgür bırakmak en güzelidir.

2-4 Yaş Arası

Özellikle bu yaş aralığında tercih edeceğiniz oyuncaklar çocuğunuzda merak uyandırmalı, çevresini daha detaylı şekilde tanımasına yardımcı olmalıdır. Oyuncak, çocuğun özgürce oynamasını sağlayacak yapıda olmalıdır, karmaşık kuralları olan oyuncaklar çocukların hoşuna gitmez. Seçeceğiniz oyuncakların çocuğunuzda keşfetme isteği doğurmasında ve sosyal ilişkilerin gelişmesinde ona destek olması gerekir.
Hayal Gücü Oyunları
Çocuklar hayal ettikleri şeyleri yaratmaktan hoşlanırlar. Bu anlamda onlar için en heyecan verici oyuncak, basit ve doğal olanıdır. Kum, hamur, kil, boya kalemleri, parmak boyaları ile hayal güçlerini kullanabilir, yaratıcılıklarını geliştirebilirler. Basit müzik aletlerini tercih ederek değişik sesleri keşfetmelerini sağlayabilirsiniz. Bu oyuncak grubu ile çocuğunuzun sanatla tanışmasına aracılık etmiş olur ve çocuğunuzun yetenekleri konusunda bilgi sahibi olabilirsiniz.

Grup Oyunları

2-4 yaş grubu, çocuğunuzun diğer çocuklarla aktif olarak oynamaya başladıkları yaşlardır. Bu yaşlardaki çocuklar genellikle paylaşmayı sevmezler ancak yine de ebeveynleri ile ya da yaşıtlarıyla bir arada oynayabilecekleri oyuncaklar tercih edilebilir. Bir kaç kişiyle oynanan basit kurallı grup oyunları, kuklalar, el işleri bu iş için uygundur.

Tahtadan Yapılmış Bloklar

Tahta blokları üstünde koymak, onlarla büyük kuleler yapmak sonra da özgürce hepsini yıkmak…Bu yaştaki bir çocuğun en çok zevk alacağı oyunlardan biridir ve aynı zamanda zeka gelişmine de önemli ölçüde katkı sağlar. Hayal gücünü ve yaratıcılığını destekleyen bu tathta bloklarla çocuğunuzun dilediğince oynamasına izin verebilirsiniz.

Mesleklere Dair Oyun Setleri

Doktor, itfaiye, alışveriş, mutfak, tamir vb temalı setler ile çocuklarınızla birlikte çok çeşitli drama çalışmaları yapabilirsiniz. Aynı şekilde bu oyunları yaşıytlarıyla oynaması, değişik rollere bürünerek iletişim becerilerini gelişmesine yardımcı olur.

Yapbozlar (Puzzle)

Yapboz, zeka gelişimine katkısı olduğu kadar çocuğun özgüvenini de geliştiren çok önemli bir oyuncaktır. Yapboz ile oynayan çocuk, karışık parçalardan bir bütün oluşturmasının keyfini yaşar. Hele ki yapbozu başarıyla tamamlayan çocuk ebeveynlerden övgü dolu sözler duyarsa yapbozun çocuğun duygusal-sosyal gelişimine katkısının kaçınılmaz olduğunu söyleyebiliriz.

Eğitici Oyun Kartları

Eğitici oyun kartları ile zihinsel bir çalışma yapılırken çocuğun soyut düşünme, mantık yürütme, muhakeme yeteneği, yaratıcı düşünme ve konuşma becerileri ile ince kas gelişimi de desteklenebilir. Çocuklar bu kartlar sayesinde parça bütün ilişkisi kurma beceresini geliştirir ve aynı zamanda çok sayıda yeni varlık ve kavram ile tanışacaktır. Eşleştirme kartlarında çocuğun dikkat ve hafızası gelişecektir. Zıtlık kartları sıcak-soğuk, yumuşak-sert, kirli-temiz gibi birçok zıt kavramları öğrenmesine aracılık edecektir. Eğitici oyun kartlarıyla çok çeşitli oyunlar oluşturabilirsiniz. Örneğin her kartta bulunan farklı görseller ile çocuğun hayal gücünü kullanarak hikaye oluşturmasını ve anlatmasını isteyebilirsiniz.

Bisiklet – Scooter

2-3 yaş grubundaki çocuklar 3 tekerlekli bisiklete rahatlıkla binebilirler. Kasların ve büyük motor becerilerinin gelişimi için oldukça faydalı olacak bu aktiviteler sayesinde çocuğunuz bol bol hareket edecek, enerjisini boşaltabilecek. Evinizde bahçe varsa salıncak ve kaydırak gibi bahçe oyuncakları alarak da çocuğunuzu harekete teşvik edebilirsiniz.

Çocuk Gelişiminde Müziğin Önemi

Müziğin bebeklerin dünyasında çok önemli bir yeri vardır. Bebekler daha doğmadan önce müzik dinlemeye başlarlar. Anne karnında 21. Haftasını doldurmuş olan bir bebeğin işitme duyuları gelişmiş durumdadır. Bu dönemden itibaren bebekler radyoda ya da televizyonda çalan bir müziği ya da annesinin söylediği şarkıları dinelmeye başlamıştır. Bir diğer deyişle anne karnındaki bebek annesiyle birlikte onun dinlediği tüm müziklere kulak misafiri olmaktadır.

Müziğin bebekler üzerinde oldukça farklı etkileri mevcuttur. Kimi zaman onları güldürür kimi zaman uyutur kimi zaman da rahatsız edip ağlatabilir.

Araştırmalar müziğin bebeklerin beyni için doğdukları andan itibaren oldukça önemli bir rolü olduğunu göstermektedir. Müzik bebeklerin nasıl düşüneceklerini, sorunların çözüm yollarını, dili öğrenmelerini hatta ilerleyen zamanlarda derslerini öğrenmelerini bile etkilemektedir.

Beyin gelişiminin iki bileşeni vardır. Bunlar çocuğunuzun genleri –ki bu değiştirilemez- ve yaşadığı çevre-ki bu zenginleştirilebilecek bir bileşendir- Çocuğun beynini bir harita olarak düşününseniz, çocuğunuza ne kadar uyaran verirseniz harita da o kadar genişleyecektir. Böylelikle daha çok bilgi ve beceri depolayabilecektir.
Büyümek için bebeğinizin beyinin herhangi bir düzenin nasıl oluştuğunu öğrenmesi ve hatırlaması gerekmektedir. Müzik de tam olarak bunlardan oluşmuştur. Anne ya da babanın bir müzik aleti çalması, dans ederek ya da el çırparak ritim tutması bebeğin küçük motor kaslarının gelişimi için de temel oluşturur.
Müzik beyin için bir egzersizdir. Çocuğunuz müzik dinleyerek ya da müziğe katılarak hangi seslerin birbirini izlediğini, yaptığı hareketlerin nasıl sesler çıkarttığını öğrenir. Bu bağlantı bebeğin algılama, öngörme ve sorun çözme yeteneklerini geliştirmesi için çok önemlidir.

Bebeler, anne babalarını ve çevresinde gördükleri diğer insanların seslerini taklit ederek konuşmayı öğrenirler. Birçok kişi için şarkı sözlerini hatırlamak bir metni ya da bir şiiri hatta alışveriş listesini bile hatırlamaktan daha kolaydır. Bunun nedeni müziğin aynı zamanda bellek için bir tetikleyici olmasıdır. Bundan dolayı da müzik çocuğun dili kavramasında ve kelime hazinesini geliştirmesinde büyük rol sahibidir.

Müziğin önemi bu kadar büyükken miniklerin müzikten olabildiğince yaralanmaları için nelere dikkat edilmesi gerektiğini gözden geçirmekte fayda vardır.

Yeni Doğan Bebekler: Yeni doğan bebekler için müzik hem bir zevk aracı hem de eğitici bir araçtır. Özellikle yeni doğan bebekler müzik aracılığıyla farkında olmadan birçok şeyi öğrenirler. Bundan dolayı anne babalara bebeklerinin daha ilk günlerinden itibaren onlara müzik dinletmelerini öneriyoruz. Böylelikle bebekler çok erken bir dönemden itibaren müzikle interaktif bir ilişkiye girme konusunda önemli bir yol kat etmiş olacaktırlar.
Farklı türlerde müzikler dinlemenin bebeklerin duygusal ve zihinsel gelişiminde önemli bir rolü vardır. Araştırmalar özelikle klasik müziğin bebeğin beynini uyaran nota dizeleri nedeniyle çok daha etkili olduğunu göstermektedir. Bazı anne babalar klasik müzik dinlemekten hoşlanmıyor olabilir. Ancak yine de bebekler için hazırlanmış klasik müziğin öneminden dolayı zaman zaman onlarla bu tarz müzik dinlemekte fayda vardır. Ancak bebeklere her zaman klasik müzik dinletilmesi de şart değildir. Özellikle oyun zamanlarında ve bebeğinizin keyifli olduğu zamanlarda ona hareketli ve farklı ritimleri olan müzikler de dinletilebilirsiniz.

2 – 5 Yaş Arası Çocuklar: Bu yaş aralığındaki çocukların hemen hemen hepsi müziğe bayılır. Özellikle gürültü yapmayı çok sevdikleri bu dönede çeşitli müziklere eşlik ederek doyasıya gürültü yapabilmek çocukları hem eğlendirecek hem de özgüvenlerinin gelişmesine yardımcı olacaktır. Basit enstrümanlar ya da müzikli oyuncaklar da bu dönem çocuklarının özgüvenlerinin gelişimde, sebep sonuç ilişkilerini daha sağlam bir şekilde öğrenmeleri açısından önemlidir.
Ancak bu dönemde çocuğun kendisine göre zor olan bir enstrümanı çalması ya da öğrenmesi için zorlanması da özgüvensiz ve hırçın olması gibi bazı önemli riskler taşıyabilir. Bundan dolayı müzik konusunda çocukların serbest bırakılması, kendi zevkleri doğrultusunda yönlendirilmeye çalışılması en doğru yoldur.

Okul Öncesi Çocukları: Bu dönemde çocukların keşfetme yeteneklerine mümkün olduğunda şans tanımakta fayda vardır. Bu yaş grubundaki çocuklara müzik konusunda her zaman bir şeyler öğretmeye çalışmak yerine, kendi kendine keşfetmesi için ona izin vermek, zaman zaman kızsa da hırçınlaşsa da onu kendi kendine bırakmak doğru bir yol olacaktır.
Gelişmiş, küçük kasların motor becerisini gerektiren enstürmanlarla uğraşması (piyano, gitar gibi) çocukların ayakkabılarını bağlamak, giysilerini düğmelemek gibi işleri başarması açısından faydalı olacaktır.
Anne babaların müzik aletlerini çocuklarıyla birlikte çalması da (ya da çalmaya çalışmasının) onların sosyal gelişimi besleyecektir.

Müzik dinlemek ya da enstürman çalmak dışında müzik eşliğinde dans etmek de çocuklar için son derce faydalıdır. Çünkü dans çocukların hem fiziksel gelişimine katkı sağlar hem de ritm öğretir. Ve bu da çocuklara sayı saymayı öğrenmeleri için yardımcı olur.
Çok yönlü faydalarından dolayı müziği daha ilk günlerinden itibaren çocukların hayatına adapte edilmesi onların fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından çok faydalı olacaktır.

Bebeğiniz ile yapabileceğiniz aktivite ve oyunlar, bebeğinizin zeka gelişimine katkıda bulunuyor. Pedagog Elif İpek, bebeğinizin zeka gelişimini destekleyebileceğiniz oyun ve aktiviteleri adım adım sıraladı…

Zeka, geliştirilebilir bir yapıda olmakla birlikte, geliştirilmediğinde zamanla sönebilecek yapıdadır. Zeka gelişimini desteklerken, çocuğun tüm gelişim alanlarına dair bilgi sahibi olmak, bir gelişim uzmanı ile birlikte çocuğunuza özel değerlendirmeler ve düzenlemeler yapmak yerinde olur. Kitaplardan edinilen temel bilgiler ve yaşıt çocuk annelerinden edinilen deneyimler programınızı bebeğiniz için özelleştirmez fakat destek olabilir. Gelişim döneminden haberdar olmanız, tüm gelişim alanları üzerinden zekayı desteklemenize yardımcı olacaktır.

İşte adım adım bebeğinizin zekasını geliştirecek aktiviteler;

  • 3. ayında bebeğiniz bilinçli tepkiler vermeye başlar. Bu dönemde sık sık konuşmanız, çıngırak ile oynamanız, bir örtünün altına saklanıp örtüden kurtulmanız, ayaklarına renkli ve mümkünse ses çıkarabilecek çoraplar giydirmeniz zeka gelişimine destek olacaktır.
  • 4. ayında bebeğiniz aynaya ilgi duymaya başlar. Ayna karşısında kendini incelemesine fırsat vermeniz önemlidir. Ağız yolu ile dünyayı tanıma telaşında olmakla birlikte ilk dişlere hazırlık için farklı dokularda çiğneme çubukları, diş kaşıyıcıları destek olacaktır. Artık saklanma oyununu bir eşyayı ucu görünecek şekilde örtünün altına saklayarak da oynayabilirsiniz.
  • 5. ayında farklı renk ve dokulara yer vermeye ve bunları zenginleştirmeye başlayabilirsiniz. Bebeğiniz yatarken kendi etrafında dönmeye de başladığı için oyun halıları ve mobiller sağ kolunuz olabilir. Ses taklitleri yapmasını sağlayın!
  • 6. ayında olduğunda ağzınızı takip etmeye başlar ve artık sesli harfleri uzatarak ve dalgalandırarak ses taklitleri yapmasını sağlayabilirsiniz. Bununla birlikte birbirine vurulduğunda değişik sesler çıkaran varlıklar ile oynatabilir, çıkan sesleri yansılayabilir, sesler arasındaki farklılığa vurgu yapabilirsiniz.
  • 7. ayında bebeğinizin olgunluğu, kitaplar ile tanışmak için mükemmeldir. Her sayfasında bir varlığın fotoğrafının veya çiziminin bulunduğu mukavva ve bez kitaplar veya kartlar ile incelemeler yapabilir, “ce-e” oyunu oynayabilir, sesli harfleri taklit etme, dalgalandırma etkinliğini, aynı sesleri kesik kesik fakat art arda söyleme ile zenginleştirebilirsiniz.
  • 8. ayında öksürme, hapşırma gibi ses taklitleri öğretebilir, çevresel seslere dikkatini çekebilirsiniz. Emekleme ve ayakta durmaya destek olması için yavaş hareket eden oyuncaklardan yararlanabilir, tuşlu kitaplar ve oyuncaklar ile destekleyebilirsiniz.
  • 9. ayında bul-taklar ve kuklaları hayatınıza alabilir, küplerden kuleler yapabilirsiniz. Kitap ve bul-tak oyuncaklarını zenginleştirin!
  • 10. ayında şekil kutusu ile oynamak, market arabası, vagon gibi tutunarak yürüyebileceği oyuncaklar edinmek, şarkılar dinlemek ve hareketlerini taklit etmek, selamlaşma, vedalaşmayı öğretmek, nesne saklama oyununu oynatabilmesi için rehber olmak yardımcı olacaktır. Kitap ve bul-tak oyuncaklarını mutlaka zenginleştirin.
  • 11. ayında top oyunları ve ev eşyaları ile oyun oynamak, müzik yapmak bir nesneyi amacı ile kullanırken amacı dışında da kullanmak(kaşıkla müzik yapmak gibi) ve taklit oyunları ile destekleyebilirsiniz.
  • 12. ayında kalemler, hikayeler ve ses taklitlerini zenginleştirmelisiniz.
  • 13-18 aylarda nesne ve vücut bölümlerinin isimlerini öğretmek, ev işlerini taklit etmesini sağlamak, kendi beden bakımı ile ilgili (soyunma, diş fırçalama gibi) öğretimler yapmak, kurallar ile tanıştırmak, müzik dinleyerek şarkının sözlerini hareketler ile anlatmaya çalışmak faydalı olacaktır. Taklit oyunları oynayabilirsiniz!
  • 18-24 aylarda bir isteği yerine getirme çalışmalarına başlamalısınız (‘bana banyodan bezini getir’ gibi). Merdiven inip çıkma becerilerini desteklemeli, temel duygularını fark ettirmeli, tuvalet eğitimine başlamalısınız. Kovalamaca oyunları, toplu ve sulu oyunlar, taklit oyunları (telefonla konuşur gibi yapmak, bebeğe yemek yediriyor gibi yapmak), elinizde bir eşyayı saklama oyunları, müzik aletleri, büyük boy kağıtlar ve kalın keçeli/pastel kalemler yararlı olacağı gibi doğa gezileri de dikkat ve gözlem becerilerini geliştirecektir.
  • 2 yaşına geldiğinde artık 4-5 varlıktan isteneni gösterme, oyuncak bebek veya resim üzerinde temel vücut bölümlerini göstermeyi öğretmeli, cümlelerini 2 kelimeye çıkartmaya çalışmalısınız. Size “su” dediğinde “su ver” diyerek tekrarlar yapabilirsiniz. Zıt kavramların en çok kullanılanlarından başlayarak öğretebilirsiniz. Birlikte basit kompozisyonlu resimler, kitaplar, en çok 1 dakikalık videolar inceleyebilir, resim anlatmasına destek olabilirsiniz.
  • 3 yaşına geldiğinde boncuk dizme, 2-3 çift kart ile hafıza oyunu oynama, işitsel dikkati için söylediklerinizi aklında tutup tekrar etmesi için 2-3 kelimeden oluşan söz grubunu papağan gibi tekrar etme, daire ve benzeri basit çizimler yapmak, mümkün olduğunca yaşıtları ile bir araya getirmek yerinde olacaktır. Gelişim yığışmalı olarak sürer. Bir becerinin üstüne başka bir beceri, bilginin üstüne başka bir bilgi konarak gelişim sağlanır. Bu nedenle; yaşa göre derinliği değişse de uygun yaşta destek olarak kullanmaya başladığınız bir etkinlik yıllar boyunca uygulanabilir. Örneğin 6. ayda sadece söylediğiniz sesli harfi tekrar etmesini isterken aynı etkinliği 5 yaşında 4-5 kelime ile, 7 yaş itibarı ile de bir tekerleme veya şiiri tam olarak ezberleme şeklinde sürdürmelisiniz.

1 Yaş Oyun ve Oyuncakları

Bir yaşından sonra hareket yetenekleri gelişen bebekleriniz, aynı zamanda zihinsel gelişim yönünden de önemli bir dönem yaşıyor. Bebeğiniz artık çevresini keşfetmeye, gerçekleşen olaylara tepki göstermeye, neden sonuç ilişkisine yönlenmeye başladı. Üstelik bu dönemde öğrenmeye son derece açık. Ebeveynlerin bu dönemlerde bebeğin zekâ gelişimine destek olması büyük önem taşıyor. Birlikte oynanacak eğlenceli ve eğitici bir oyunla, bebeğinizin gelişimini zengin oyun içerikleri ile destekleyebilirsiniz. Bu onun hem mutlu bir bebek olmasına hem de gelişimine yardım edecektir.
Bebeğinizin gelişimine eğlenceli bir şekilde katkıda bulunmanız için, 1 yaş oyunları ve oyuncak seçimi hakkında bilgi sahibi olmalısınız.

1 Yaşındaki Bebekler Neler Yapabilir?

Yeni yeni yürümeye başlayan veya yürüme atılımları gösteren 1 yaşındaki bebekler, bu dönemde çok çabuk öğrenme, taklit etme ve izleme yeteneğine sahiptir. Kendi yemeğini yemeye çalışır, çatal ve kaşık tutabilir. Küçüklük ve büyüklük kavramlarını yeni yeni öğrenir, hareketleri her geçen gün gelişir, mimiklerinizi ve hareketlerinizi taklit etmeye başlar. Üstelik tepkilerinize tepkilerle karşılık verebilir ve sizi anlayabilirler. Bu gelişimleri gösteren bebekler artık oyuna hazırdır ve 1 yaş oyunları ile onlara uygun aktivite ve oyuncaklar sunabilirsiniz.

1 Yaş Bebekler İçin Oyuncak Seçimi

1 yaş oyuncakları, bebeğin zihinsel gelişimini desteklerken, eğlenmesini sağlamalı ve ona zarar vermemelidir. Bu dönemde diş çıkartan bebekler, etrafındaki minik nesneleri emmeye ve ısırmaya müsaitlerdir. Bu yüzden oyuncaklarının sağlığa uygun olmayan plastikten oluşmamaları ve onlara zarar verecek şekilde sivri, keskin olmamaları önemlidir.

Oyuncak seçerken aldığımız ürünün kutusunda CE (Conformite Europeenne) işaretinin bulunmasına özen gösterin. CE işareti, ürünün sağlık, güvenlik ve çevrenin korunması gerekliliklerine uygunluğunu gösterir. Bu işaret kalite ve sağlıklı ürün güvencesidir.

  • 1 yaş oyuncakları tüylü ya da çok küçük olmamalıdır. Çocukların oyuncakları yutmaya çalışma veya ısırma riski yüksektir.
    Bebeğinizin görsel zekasını geliştirecek resimli ve renkli kitaplar tercih edilebilir.
  •  Çocukların ellerinde kolayca tutabilecekleri ve kavrayacakları oyuncaklar onların daha zevkli oyunlar oynamasını sağlar.
    Renkli ve birbirinin içine geçecek küpler, büyük şekillerden oluşan yap-bozlar zeka gelişimine katkıda bulunur.
  •  Müzikli, sesli oyuncaklar onların tepkilerini harekete geçirir ve işitsel zekasını destekler.
  •  Yumuşak toplar onların dikkatini çekerken bu toplarla oynamak onların hareket yeteneğini arttırır. Emeklemek yerine yürümeye teşvik eder.

    Oyunlarla Öğrenme ve Eğlence

Bebeklerinizin zihinsel gelişimine yardımcı olacak oyunları birlikte oynamak istiyorsanız, birçok eğlenceli oyun yaratabilirsiniz. Kendi imkanlarınızla bulduğunuz oyunlar onu hem çok eğlendirecek hem de öğrenme süreci sizin kontrolünüz altında olacaktır. İşte birlikte çok eğleneceğiniz oyun çeşitleri;

  •  Kendi Müziğini Kendin Yap
    Çıngırak, kaşık, tencere, tava, çan, zil yardımıyla oynayacağınız bu oyun ile birlikte sesleri tanıyabilir, farklı sesler çıkararak kendi müziğinizi oluşturabilirsiniz. Böylece müzikal keşif ile tanışacak, bebeğinizin koordinasyon yeteneğini geliştirebileceksiniz.
  •  Telefon
    Kullanmadığınız bir ev telefonu ya da oyuncak bir telefonla birbirinizle konuşarak onun farklı sesler çıkarmasına ve hayal gücünü geliştirmesine yardımcı olun. Bu oyun çıkardığınız seslerle ve onun sesinizi taklit etmeye çalışmasıyla hem eğlenceli hale dönüşecek hem de dil ve sosyal gelişimine katkıda bulunacaktır.
  •  Çok Parçalı Oyuncaklar
    Puzzle veya legolarla oynama vakti artık geldi. Evet bu oyun aslında 2 yaş ve üzeri çocuklar için önerilir. Fakat puzzle’ı tamamladığınızı izlemesine ve bazı büyük parçaları onun yerleştirmesine izin verin. Böylece birlikte bir şeyler tamamlamanın mutluluğunu yaşayacak ve onun şekillere, renklere olan farkındalığını geliştireceksiniz.
  •  Sayı Sayma
    Bebeğinizin el ve ayak parmaklarını birlikte saymak, merdivenlerden çıkarken her basamağa bir sayı vermek ve sepetine koyduğunuz oyuncağı sesli sesli saymak bir oyun çeşidi olabilir. Buradaki amaç sayıları doğru olarak sayması değil, sayılarla tanışmasıdır. 1 yaşındaki bebeğiniz sayıların dizilimini karıştırabilir. Temel sayı becerilerinin gelişmesi ezber yapmasından çok daha önemlidir.
  • Duyusal Şişeler
    Şişelerin içini değişik renk, büyüklük ve şekilde malzemelerle doldurun. Kimi şişelerin içine su koyarak farklı görüntüler elde edebilirsiniz. Bebeğinizin şişeleri tek tek eline almasına, sallamasına, içindekileri incelemesine izin verin. Bunun için etiketlerini çıkardığınız birkaç pet şişeye ihtiyacınız olacak. Şişenin ağzının sıkıca kapanmış olduğunu unutmayın. Bu oyun sırasında bebeğinizin yanında siz de olun.